Ineens brak de hel uit. Tijdens de Confederations Cup in 2013 ging het amper over voetbal. Bessems kan zich nog herinneren hoe zijn telefoon tijdens de eerste dag van het toernooi roodgloeiend stond. De openingsceremonie van het WK-voorafje, daar hadden de media in Nederland weinig oog voor. Hij moest direct verslag gaan doen over grootschalige protesten in de binnenstad. De bevolking sprak. Het was genoeg.
De protesten namen zo’n grote vormen aan dat geruchten opdoemden dat het toernooi niet afgemaakt zou worden, omdat de deelnemende selecties zich niet veilig voelden. Uiteindelijk werd de Confederations Cup wel in zijn totaliteit gespeeld en pakte thuisland Brazilië de zege. Maar weinig Brazilianen konden er iets om geven. Ze wilden meer ziekenhuizen, goede scholing en betere veiligheid. Bessems weet nog steeds niet wat hij die avond meemaakte. “Ik was bij de opening van de Confederations Cup en werd vanuit meerdere kanten gebeld over de protesten. Het was totaal onaangekondigd, ik werd er compleet door verrast. En met mij alle journalisten. Het begon als iets heel kleins en groeide uit tot een van de belangrijkste protestgolven uit de geschiedenis van het land.”
“Had dat te maken met het WK? Natuurlijk niet”, vervolgt Bessems. “Het had te maken met de ongelijkheid in het land, het feit dat mensen vonden dat ze na jaren van economische groei ook recht hadden op betere faciliteiten. Toen het land in een korte periode het WK Voetbal én de Olympische Spelen kreeg toegewezen, ging het goed met Brazilië. Het voelde zich sterk; duizenden mensen vierden feest op de Copabanana. Het land was economisch hard aan het groeien en heel de wereld schreef artikelen over hoe goed het hier ging.”
Vanaf 2012 kwam die groei echter tot stilstand. Sterker nog: een brak een crisis uit. Bessems: “De gedachten van de Braziliaan begonnen toen radicaal te veranderen. Het WK was geldverspilling, andere zaken dan voetbal hadden prioriteit. Waarom al die miljoenen uitgeven aan stadions als mensen in de wachtkamer van een ziekenhuis overlijden? Honderdduizenden mensen gingen de straat op en de meeste thuisblijvers steunden degenen die protesteerden. Het aparte is dat er niet echt in een lijn inzat. De ene zei dat het leger aan de macht moest, de ander gaf de schuld aan het kapitalisme. Iedereen was ontevreden. Het aankomende WK was wel een flinke katalysator.”
Nut gehad
Ineens had heel de internationale pers oog voor de zorgen van de Braziliaanse bevolking. Maar is er sindsdien ook echt iets veranderd? Bessems ziet van wel. “De politiek schrok echt”, herinnert de correspondent zich. “President Roussef kondigde kort na de protestgolven veranderingen aan. Waaronder een pakket aan maatregelen tegen corruptie. Dat heeft enorme gevolgen gehad. De Braziliaanse justitie maakt gretig gebruik van plea bargains, waar de verdachte in ruil voor medewerking met justitie strafvermindering kreeg. Bij het onderzoek Operatie Wasstraat zijn enorm veel corrupte politici aangepakt. Voormalig president Luiz Inácio Lula da Silva, kortweg Lula, zou zonder twijfel de volgende verkiezingen gaan winnen. Maar hij mag waarschijnlijk niet meedoen, want hij zit in gevangenis. En hij is absoluut niet de enige met problemen met justitie.”
Opvallend is dat in Zuid-Afrika vier jaar geleden protesten ook invloed hadden op de publieke opinie en de besluitvorming van de regering. Een verzameling voetbalwedstrijdjes mag dan niet de werkelijke reden zijn achter een hevige dosis onvrede, het geeft de bevolking van een relatief arm land een podium te laten zien wat er aan de hand is. In Brazilië zijn de politieke gevolgen wat dat betreft groter dan elke protesteerder destijds had kunnen dromen.
De andere deelonderwerpen van ‘Brazilië vier jaar na het WK’:
