Hij zette zijn mes al in meer dan twintigduizend knieën. Dure knieën ook. Zoals die van grote namen uit de NFL en NHL. Maar wat hij ziet als hij een blik werkt op het gewricht dat nu op de operatietafel ligt doet zijn wenkbrauwen fronsen. Zo gaaf, zo ongeschonden; kunst bijna. Dokter Freddie Fu Ho-Keung schuift zijn bril naar het puntje van zijn neus, kijkt nog eens goed, en vraagt zich af: is dit echt de knie van een man van 35? Een topsporter van 35 bovendien met een slijtageslag van achttien jaar profvoetbal op het allerhoogste niveau achter de rug?
Als Zlatan Ibrahimovic bijkomt uit de narcose staat Dokter Fu met een mix van tevredenheid en verwondering aan het voeteneind van het bed. De operatie is succesvol verlopen. De voorste kruisband van Ibrahimovic' rechterknie is gerepareerd. Het herstel kan beginnen. Wel heeft de kniemagiër uit Hong Kong nog een verzoek: of Ibrahimovic na diens carrière wil terugkeren naar zijn operatietafel om zich te onderwerpen aan nader onderzoek. Voor de wetenschap.
Oud worden is normaliter een lineair proces. Niet voor Zlatan. Althans, niet voor zijn lichaam. De verouderingscurve van het lichaam van Zlatan verloopt omgekeerd exponentieel. Snel volwassen, maar voor altijd jong. Ondergedompeld in de Fontein van de Eeuwige Jeugd. Wetenschappers, gelovigen, Jack Sparrow: allen zoeken ze er al eeuwen naar. In maart van dit jaar ontdekten onderzoekers aan het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam nog een manier om het verouderingsproces bij muizen om te draaien, door middel van het toedienen van een zelfontwikkeld stofje. Hoeveel van dat stofje Ibrahimovic is toegediend werd niet vermeld.
Multidisciplinaire aanpak
René Wormhoudt denkt te weten waarom Ibrahimovic het zo lang volhoudt op topniveau, ogenschijnlijk zonder in te boeten aan kracht en souplesse. De huidige fitnesstrainer van het Nederlands elftal werkte in het verleden 24 jaar bij Ajax en herinnert zich nog goed waarin Ibrahimovic zich toen al van de rest onderscheidde. "Hij was enorm ontwikkeld in coördinatieve aansturing", zegt Wormhoudt.
"Daardoor kon hij zijn kracht ontzettend efficiënt gebruiken. Zlatan is sterk van nature, maar het is vanwege zijn optimale coördinatie dat die kracht maximaal tot uiting komt. Daarbij vond ik hem buitengewoon creatief in zijn oplossingsvermogen." Beide eigenschappen zijn volgens Wormhoudt te herleiden tot een andere grote interesse van de Zweedse spits: taekwondo.
Ibrahimovic' ontwikkeling onderschrijft volgens Wormhoudt het belang van een multidisciplinaire aanpak in de sport, een onderwerp waarover hij een model ontwikkelde en een boek schreef: Athletic Skills Model (ASM), voor een optimale ontwikkeling. Vaardigheden in wat Wormhoudt 'donorsporten' noemt, zoals in het geval van Ibrahimovic taekwondo, bieden ook binnen andere disciplines voordelen. "In de kern betekent ASM dat er heel veel voordelen zitten aan motorische ontwikkeling. Als voetballer kun je je beter ontwikkelen door niet alleen maar te voetballen dan wanneer je dat wel doet."
"Dan gaat het niet alleen over fysieke vaardigheden, maar ook over elementen als stabiliteit, lenigheid, kracht, en ook technische of tactische zaken, en over elementen als omgaan met winst en verlies, leiderschap en samenwerking. Daardoor verbreed je je ontwikkeling en voorkom je blessures. Wetenschappelijke studies onderschrijven dit. En Zlatan is hiervan een prachtig voorbeeld."
"Hij vertelde me dat hij in zijn jeugd op hoog niveau aan taekwondo heeft gedaan. Dat is een donorsport bij uitstek, zeker voor voetballers. Het woord betekent letterlijk voet, hand en de manier, of de weg. Je ontwikkelt je oog-hand- en oog-voet-coördinatie dus in één pakket. Bij voetbal is dat veel minder het geval. Op het moment dat een voetballer zich verbetert in zijn oog-hand- en oog-voet-coördinatie heeft hij daar grote voordelen van. Overigens wil ik nog wel benadrukken dat Zlatan ook zonder taekwondo een goede voetballer was geweest. En andersom kan niet iedereen een goede voetballer worden door taekwondo te beoefenen. Maar door de vaardigheden die hij daar ontwikkelde heeft hij speciale eigenschappen gekregen. Oplossingen zien, in de kleine ruimte het fijne gevoel hebben om iets met zijn voet te doen, zijn hak te gebruiken, dat heeft hij uit andere sporten overgebracht."
De voorbeelden zijn even evident als talrijk. De omhaal tegen Engeland. De pirouette tegen Italië. De hakbal in het shirt van Paris Saint-Germain tegen Bastia. Ibrahimovic demonstreert een zeldzame vorm van acrobatiek op het voetbalveld.
Wormhoudt: "Het is bijna een open deur dat veelzijdigheid helpt, zo vanzelfsprekend is het. Zlatan weet zelf ook dat hij veel profijt heeft van zijn achtergrond in taekwondo. En zo zijn er meer sporters. Ruud van Nistelrooij bijvoorbeeld. Hij heeft tot zijn vijftiende getennist en aan taekwondo gedaan. Hij heeft me weleens gezegd dat hij blij is dat hij niet geluisterd heeft naar de mensen die zeiden dat hij al vóór zijn vijftiende moest kiezen tussen die sporten als hij ooit de top wilde halen. Golfer Jordan Spieth heeft gehonkbald, Michael Jordan en andere basketballers hebben zich ook in andere sporten bekwaamd. Veel voetballers kunnen bij wijze van spreken één stuk op de piano spelen, maar zijn geen muzikanten. Wel voetballers, geen atleten. Zlatan is voetballer én atleet."
Koning Zlatan
Wie toegang wil tot het geheim van Zlatan moet volgens Nikos Machlas niet zoeken in zijn knie, zijn spieren of zijn lichaamsbouw, maar tussen zijn oren. Dáár ligt de sleutel verborgen. "In het voetbal, zeker voor spitsen, draait alles om zelfvertrouwen. En daarvan heeft Zlatan genoeg", zegt de Griek als we hem bellen over zijn ervaringen met de spits met wie hij tussen 2001 en 2003 bij Ajax speelde.
Zelfvertrouwen, zo betoogt Machlas, komt niet zomaar aanwaaien. Daar moet je zelf voor zorgen. "Zlatan is altijd volledig zichzelf geweest. Veel lachen, veel dollen. Hij zorgt er altijd voor dat hij zich meteen op zijn gemak voelt. Als hij een ruimte binnenstapt wil hij zich de koning van die ruimte voelen. Dat gevoel, dat hij de koning is, heeft hij zichzelf aangeleerd."
Zeker in Zlatans beginjaren bij Ajax resulteerde die instelling nog weleens in bizarre situaties, herinnert Machlas zich. "Wij gingen vaak samen op pad. Kennen elkaar heel goed. Zo gingen we een keer koffie drinken ergens in Amsterdam; Cristian Chivu, Mido, Zlatan en ik. Zlatan had witte sportsokken aan. Dat vonden wij echt niet kunnen. We maakten er grappen over. Zoiets laat Zlatan niet gebeuren, dus liep hij linea recta naar de wc en kwam een minuut later terug... zonder sokken, haha!"
"Nog zo'n voorbeeld: Zlatan had de nieuwste Ferrari gekocht in Zweden en haalde de auto naar Amsterdam, maar hij was vergeten de auto op de juiste manier te registreren. Daardoor kreeg hij een probleem met de Zweedse autoriteiten. Wat deed hij? Nog diezelfde middag reed Zlatan in één stuk terug naar Malmö, liet zijn Ferrari daar achter, en pakte de volgende ochtend de eerste vlucht terug naar Amsterdam. Vervolgens ging hij rechtstreeks vanuit het vliegveld naar de training. Dát is Zlatan."
Vrijgevochten, met een sterke eigen wil en overtuigd van zijn eigen kunnen: het zijn eigenschappen die zeker in Nederland al snel gelabeld worden als sterallures, kapsones in goed Amsterdams. Een voorbode voor problemen, zeker als prestaties tegenvallen. Toch weigerde Zlatan ook in zijn eerste en minste jaar in Amsterdam zijn toon te dimmen. Juist daaruit spreekt volgens Machlas zijn grootste kracht.
"Hij heeft het nodig om zich de beste te voelen. Ook als hij dat op het veld niet ís moet dat gevoel recht overeind blijven. Hij is geboren met een ijzersterk lichaam en een ongelooflijke dosis talent, maar het is zijn onaantastbare zelfvertrouwen dat hem de speler maakt die hij nu al zo lang is."
Verenigde Staten
De koning was hij al in Nederland, Italië, Frankrijk en Engeland. En een veel groter rijk ligt op hem te wachten. Als we de Amerikaanse media mogen geloven is het zo klaar als een klontje: Zlatan Ibrahimovic verlaat Manchester United na één seizoen en tekent een contract in de MLS. Het doel voor de komende maanden: tijdig fit geraken voor de start van de Amerikaanse competitie in maart 2018. Ibrahimovic is dan 36 jaar.
In het verleden hintte hij al vaker op een trans-Atlantische transfer. Dat deed hij op z'n Zlatans. "Veel mensen blijven hun hele carrière op één plek. Ik niet. Ik heb gereisd als Napoleon en ieder land waar ik voet heb gezet veroverd. Misschien moet ik doen wat Napoleon heeft nagelaten en de Atlantische oceaan oversteken om ook de Verenigde Staten te veroveren."
Maar ook de fans in Manchester kregen reden tot hopen. Opnieuw op z'n Zlatans. "I go in, I go for the kill, and I go out. And when I go out, there are no complaints, that's what I do", vertelde hij The Manchester Evening News in april, om daaraan toe te voegen dat hij nooit zal vertrekken voordat een klus geklaard is. De vraag is: heeft Ibrahimovic zich met 28 doelpunten in 46 wedstrijden, maar zonder échte grote prijs (hij won in Manchester nog wel een Community Shield en de League Cup) genoeg bewezen in Engeland?
In de Verenigde Staten zien ze hem hoe dan ook graag komen. De rode loper ligt uit in het land waar sporthelden daadwerkelijk een koninklijke behandeling krijgen. Het land waar aan arrogantie grenzende zelfverzekerdheid een deugd is, en vooral: het land van de zoektocht naar de eeuwige jeugd.
Het land van de facelift, van de botox. Waar rimpels een vreselijke ziekte zijn. Geen land ter wereld is zo bezeten van de zoektocht naar de eeuwige jeugd, of beter: de ontkenning van de onmogelijkheid daarvan, als de Verenigde Staten. De zoektocht naar Zlatan Ibrahimovic duurt voort.
