Of het nou de babyprikker uit België, de tsunami in Japan of gisteren het instorten van het dak van het FC Twente-stadion betreft; meteen richt onze woede en onbegrip zich op de grote schuldvraag: de oorzaak en/of dader. Ingegeven door onze eigen angst er ooit slachtoffer van te worden.
Want niemand wil 's ochtends gewoon naar zijn werk vertrekken om vervolgens 's avonds nooit meer thuis te komen. Ieders grootste nachtmerrie. Gebeurt dat bij een ander, willen wij direct weten hoe we zoiets kunnen voorkomen. Zodat we zelf nooit verrast worden.
Helaas werkt de tragische paradox zo, dat we altijd achter de feiten aan zullen lopen. "Men dempt pas de put als het kalf al verdronken is", is een alleszeggend, oer-Hollands spreekwoord, met de waarheid als een koe erin opgesloten.
We kunnen vaak pas ingrijpen, als het ongeluk al heeft plaatsgevonden. Dan worden er ineens maximum snelheden en avondklokken ingevoerd, blijkt een beveiligingsysteem toch niet zo duur en scherpen we de wetgeving sneller aan dan ooit. Tot het volgende onheil zich op een ander vlak aandient.
Dat we daarna toch actie ondernemen is goed, noodzakelijk en hoort volledig bij de ontwikkeling die we doormaken sinds we als apen uit de bomen vielen. Dat we daarna opstonden, ervan leerden en doorgingen, heeft de mensheid zo ver gebracht. Juist daarom houden wij het als meest dominante zoogdiersoort het zolang uit in de top van de voedselketen.
Andersom redeneren kan ook vaak niet. Je kunt de put immers niet op voorhand al dempen, want dan komen anderen om van de dorst.
Kort samengevat: we kunnen ons nog zo goed proberen voor te bereiden op van alles en nog wat; het lot laat zich niet voorspellen en is ons altijd een stap voor.
De schuldvraag is daarom in dit hele verhaal totaal niet interessant. De babyprikker uit België was een als The Joker verklede gek, die op een dag besloot met een mes kinderdagopvangen binnen te stappen en om zich heen te steken.
Hoe vreselijk ook; tegen zulke bizarre omstandigheden kun je je nooit wapenen. Want wie verwacht nou zoiets? Of moeten we soms alle chrèches achter slot en grendel doen en elk verdacht uitziende persoon in de omgeving al op voorhand arresteren?
Er zijn bepaalde lui in dit land, die dat inderdaad graag zo zouden zien. Onder het mom van veiligheid en preventie zaaien zij angst. En ze verschuilen zich nog achter op het eerste oog goed bedoelde wetsvoorstellen ook.
Zo wil staatssecretaris Fred Teeven (VVD) van veiligheid en justitie straks alle geleden schade door slachtoffers verhalen op de daders. Klinkt prachtig, maar hoe zou de Puttense moordzaak zich daartoe verhouden? Die zogenaamde daders zaten zeven jaar lang onschuldig in de cel en werden dus zélf slachtoffer. Wie gaat dát betalen?
En hoe ver mag dat eigenlijk gaan? Als nu blijkt, dat het bouwbedrijf en/of FC Twente op de één of andere manier schuld heeft aan het instorten van het dak en dus de dood van een man; hoe kunnen de nabestaanden daar in godsnaam voor gecompenseerd worden?
Krijgen ze 6 miljoen per persoon? Een leven lang een seizoenkaart? Een tribune naar zich vernoemd? Niets maar dan ook niets weegt op tegen het grote verlies. En niets maar dan ook niets kan dat gat opvullen en goed maken.
Het is treuren, steun zoeken bij elkaar (You'll never walk alone), rouwen, de wonden likken, sterker en wijzer worden en doorgaan. Meer zit er niet op. Helaas weet FC Twente na de vuurwerkramp van 2000 maar al te goed hoe dat werkt.
Een kop van jut zoeken en berechten, is vooral voor de buitenwereld lekker. "Zo, die hangt, daar hebben we geen last meer van." Voor de nabestaanden telt dat na de woede en de pijn niet. Die voelen dan alleen maar leegte en geen zondebok kan dat goed maken.
In de Middeleeuwen vond men het een goed idee om verdachten op het marktplein op een schavot te plaatsen, zodat de hele stad hen kon zien, voor rotte vis kon uitmaken en zelfs bekogelen met eieren en verrotte groenten. Zodat iedereen na het loslaten van de primitieve emoties vrolijk verder met hun leventje kon gaan.
Gaan we echt die kant op, terug in de tijd? Dan duurt het niet lang meer, of we wonen weer in bomen.
