Om te begrijpen waarom de groepsfase plotseling is veranderd in een verzameling salonremises, moeten we naar de rekenmachine grijpen. In het nieuwe WK-format overleven niet alleen de nummers één en twee de poule, maar stromen ook de acht beste nummers drie door naar de gloednieuwe knock-outronde met 32 ploegen.
En daar zit precies de angel. Door deze mathematische opzet is niet verliezen in de openingsfase plotseling goud waard geworden. Drie gelijke spelen in de poule leveren drie punten en een neutraal doelsaldo op. In negen van de tien gevallen is dat ruim voldoende om als een van de beste nummers drie door te glippen. Topcoaches nemen in de eerste twee groepsduels dan ook nul risico. Waarom zou je in de 80e minuut vol op de aanval spelen als een counter tegen je het einde van het toernooi kan betekenen? Het resultaat: bloedeloze tactische patstellingen.
Het trauma van 1990
Voor de voetballiefhebber die snakt naar spektakel, voelt deze trend als een nare flashback. Het absolute record voor de meeste gelijke spelen in een groepsfase staat op 17 (bereikt in 1982 en 2010), maar het percentage-record stamt uit 1954, toen ruim 56 procent van de potten onbeslist bleef.
Het échte trauma stamt echter uit 1990. Op het WK in Italië was Groep F—met Nederland, Engeland, Ierland en Egypte—de absolute belichaming van de angst. Vijf van de zes wedstrijden eindigden in een gelijkspel. Oranje en Ierland deden toen zó extreem aan risicomijding dat ze op de slotdag na een 1-1 stand de bal twintig minuten lang plichtsgetrouw naar elkaar overtrapten. De FIFA schaamde zich kapot voor het 'antivoetbal' en voerde mede daardoor in 1994 de driepuntenregel in. Nu, 32 jaar later, heeft de bond met het 48-landenformat per ongeluk exact dezelfde geest weer uit de fles gehaald.
De angst van Infantino
Het meest ironische aan deze golf van gelijke spelen? FIFA-voorzitter Gianni Infantino zag deze bui jaren geleden al hangen. Toen de plannen voor de WK-uitbreiding op tafel lagen, werd er in de wandelgangen van Zürich bloedserieus gesproken over een revolutionaire regel: strafschoppen na een gelijkspel in de groepsfase.
Het idee was simpel: eindigt een poulewedstrijd in een remise, dan volgen er direct penalty’s. De winnaar van de serie zou een bonuspunt krijgen, waardoor een gelijkspel definitief uit de boeken zou verdwijnen. Het plan werd uiteindelijk weggestemd omdat de conservatieve voetbalwereld moord en brand schreeuwde. Nu de praktijk exact uitwijst waar de FIFA destijds zo bang voor was, zullen ze zich in Zürich ongetwijfeld nog eens achter de oren krabben.
