Dat is geen toeval van één seizoen. Het is het patroon van zeven decennia.
63 kampioenschappen voor de grote drie
Wie alle Eredivisie-kampioenen sinds 1956 op een rij zet, ziet hoe smal de top van het Nederlandse voetbal werkelijk is. De Eredivisie telt inmiddels 70 seizoenen, waarvan er één (het coronajaar 2019/20) werd afgebroken zonder kampioen. Van de 69 titels die wél werden uitgereikt, gingen er 63 naar Ajax, PSV of Feyenoord. Ruim 91 procent. Slechts vijf andere clubs slaagden er ooit in de schaal te veroveren: DOS in 1958, Sparta in 1959, DWS in 1964, AZ in 1981 en 2009, en FC Twente in 2010.
Die laatste naam markeert meteen het einde van het tijdperk van de verrassing. Sinds Twente in mei 2010 kampioen werd, gingen alle vijftien uitgereikte titels naar de grote drie. Zelfs dat ene seizoen zonder kampioen had een koploper uit Amsterdam. Een hele generatie voetbalfans heeft simpelweg nooit iets anders meegemaakt.
Het gekste verhaal in het rijtje buitenstaanders blijft overigens DWS. De Amsterdammers promoveerden in 1963 naar de Eredivisie en werden een jaar later meteen kampioen. Een promovendus die de titel pakt: in het huidige voetbal is dat ondenkbaar geworden.
De rekensom die niemand meer kan winnen
Waarom lukt het outsiders niet meer? Het antwoord is minder romantisch dan we zouden willen: geld, en vooral de manier waarop geld zichzelf vermenigvuldigt. De kampioen en de nummer twee van de Eredivisie plaatsen zich rechtstreeks voor de Champions League, en dat toernooi keert bedragen uit waar een volledig AZ-budget in past. Wie eenmaal structureel Champions League speelt, koopt de selectie die de volgende titel binnenhaalt. Het vliegwiel draait maar één kant op.
Kijk naar de selectiewaardes van de Eredivisie en het verhaal vertelt zichzelf: de kloof tussen de top drie en de rest is geen gat meer, het is een ravijn. AZ en Twente werden in 2009 en 2010 kampioen in een uniek venster, toen Ajax zocht, PSV wankelde en Feyenoord financieel aan de rand van de afgrond stond. Alle drie tegelijk. Dat venster is sindsdien nooit meer opengegaan.
Drie is nog altijd meer dan één
Toch is er iets wat de Eredivisie onderscheidt van bijna elke andere Europese competitie. In Duitsland werd Bayern tussen 2013 en 2023 elf keer op rij kampioen. In Frankrijk regeert PSG. In Nederland wisselt de macht tenminste nog: sinds 2010 pakte Ajax zeven titels, PSV zes en Feyenoord twee. Voorspelbaar op het niveau van de top drie, onvoorspelbaar daarbinnen. Het is een schrale troost, maar wel een echte.
En PSV's huidige dominantie? Drie titels op rij is indrukwekkend, maar de geschiedenis leert dat zulke reeksen in Nederland altijd eindigen. Ajax won er drie op rij in de jaren negentig en zelfs vier op rij tussen 2011 en 2014, PSV deed dat laatste in de jaren tachtig ook. Telkens kwam er een moment waarop de machine haperde en een van de andere twee klaarstond.
De vraag voor de komende jaren is dus niet of PSV wordt afgelost. De vraag is of het ooit nog iemand anders wordt dan Ajax of Feyenoord. Zestien jaar geschiedenis zegt van niet. Maar in 2009 zei de geschiedenis dat ook.
