Het is 1979 als Ajax afreist voor een oefentournee door Brazilië. Het klapstuk van de trip is een oefenduel in het immense Maracana Stadion tegen de Goddelijke Kanaries, die in voorbereiding zijn op de Copa America. Het is de eerste keer dat Socrates de huiskamers in Nederland binnenwandelt met zijn grote 1,94 m lange lijf. De Amsterdammers krijgen met 5-0 op de broek en de grote ster van de avond is de hoofdband dragende en bebaarde spelmaker met een surplus aan inzicht en techniek.
Sambavoetbal
Nederland krijgt die zwoele zomeravond pure voetbalromantiek voorgeschoteld. Samen met zijn middenveldmaatjes Zico, Eder en Toninho Cerezo legt de ster van Corinthians (297 duels, 172 treffers) een ultieme vorm van snel combinatiespel op de mat, waarbij de bal een keer raken en zo min mogelijk loopwerk verrichten het devies zijn. Ons kikkerlandje is op slag verliefd op de Goddelijke Kanaries, die ook in eigen land weer tegen de borst gedrukt worden. In het post-Pelé tijdperk heeft het sambavoetbal plaats gemaakt voor een kopie van het West-Europese krachtvoetbal. Aan de hand van Socrates keert het voetbalmaffe land eindelijk weer terug naar haar roots.
Het verleidt sambazanger Jorge Ben tot het lied 'Eu vou pro Futebol' (ik hou weer van voetbal), dat in het Zuid-Amerikaanse land uitgroeit tot een regelrechte hit in de aanloop naar de Zuid-Amerikaanse equivalent van het EK. Daar laat het magische kwartet op het middenveld andermaal droomvoetbal zien, maar de missie sterft in de halve finale tegen Paraguay in schoonheid. Een scenario dat zich op het WK van 1982 (tweede groepsfase), de Copa van 1983 (finale) en het WK van 1986 (kwartfinale) herhaalt.
Filosoof
De Zuid-Amerikaanse voetballer van het Jaar 1983 doet er nogal luchtig over. Het feit dat het voetbal van de Goddelijke Kanaries heel de wereld genot brengt, vindt hij vele malen belangrijker dan zilverwaar. Die inslag typeert zijn imago als buitenbeentje in de edele voetbalsport. De 63-voudig international filosofeert graag over het leven en is politiek nogal geëngageerd. Een erfenis uit zijn opvoeding, want palief vernoemt zijn zoon niet voor niets naar de wijsgeer uit de Griekse oudheid. In het bekrompen voetbalwereldje kan de denker zijn ideeën nauwelijks kwijt. Socrates zoekt dan ook graag zielsverwanten buiten zijn hobby op waarmee hij wel tot diep in de nacht de zin van het bestaan kan overpeinzen.
Wat Socrates al die tijd verborgen houdt, is dat hij tijdens die vele sessies rookt als een ketter en zuipt als een tempelier. Desondanks krijgt hij het toch voor elkaar om vlak voor de mondiale eindstrijd van 1982 af te studeren als arts. Een diploma dat O Doutor (de dokter) er niet van weerhoudt om in 1984 een transfer naar Fiorentina te maken. De ware reden voor die overstap komt al snel aan de oppervlakte. In Florence trekt Socrates zich dagelijks terug in de universiteitsbibliotheek. Hij wil alles weten van het democratische politieke systeem in Italië, die hij ook voor zijn vaderland zo wenst. Om tijdens die studie-uren te ontspannen, pakt de strateeg niet zelden zijn gitaar om de liedjes van Jorge Ben ten gehore te brengen.
Mislukt
Zijn avontuur in De Laars mislukt volledig en na een jaar is Socrates al terug in Brazilië. Bij Flamengo gaat hij nog twee jaar op topniveau mee, maar dan begint zijn flamboyante levensstijl hem op te breken. Het nietsvermoedende Santos en Botafogo, de club waar hij zijn carrière ooit begon, proberen het nog met hem, maar de voetbalgeest is uit de fles. Socrates legt zich daarna in het Ribeirão Preto-hospitaal toe op zijn professie als medicijnspecialist, wordt leider van een democratische beweging en gaat voor tijdschriften en kranten columns schrijven over sport, politiek en economie.
Bij al die activiteiten blijven de sigaret en de fles de grootste geheime vrienden voor de vader van zes kinderen. Dat het niet goed met hem gaat, blijkt voor de buitenwereld pas als hij in 2004 op 50-jarige leeftijd ineens opduikt bij Garforth Town, een Engelse club uit de Northern Counties. Socrates denkt als speler/trainer op dat niveau nog wel mee te kunnen, maar al na een duel blijkt zijn geterroriseerde lijf veel te zwak voor de verlangde inspanning.
Tranen
Zeven jaar later gebeurt het onvermijdelijke. Een veel te hoge bloeddruk, veroorzaakt door excessief alcoholgebruik, doet hem in korte tijd drie keer in het ziekenhuis belanden. Bloedingen in het spijsverteringskanaal en maag overleeft Socrates nog. Uiteindelijk wordt een darminfectie hem op 4 december 2011 op 57-jarige leeftijd te machtig. Brazilië blijft in tranen achter.
